Abs Kaplama Nedir? Nasıl Yapılır?

25

Mart

Abs Kaplama Nedir? Nasıl Yapılır?

25 Mart, 2013 Admin Hizmet

ABS (Akrilnitril-Butadien-Striol) Plastiklerinin Elektrolitik Metodlarla Kaplama Tekniği


Plastik kelimesi (Yun. Plastikos=biçim vermek ile ilgili olan; Lat. Plasticus, Fr. Plastique) kalimelerinden Türkçemize aynen yerleşmiş genel bir terimdir. Yani elle çalışabilen, yoğurulabilen, istenilen şekil verilebilen plastik çamur deyimi gibi. Esasında plastiklere sadece elle değil, levha, profil veya enjeksiyon makineleriyle olduğu gibi çok değişik ve özel makinelerle de şekil verilmektedir.


Plastiklerin tarihçesi: Plastiklerin pek çok değişik türleri vardır. Bu maddelerin imali, suni reçinelerin keşfiyle başlamıştır. 1840'lı yıllarda kauçuğun kükürtle işlenmesi, plastik maddelerin üstün nitelikler kazanmasını sağladı. 1869'da nitrikasidin selüloza tepkimesiyle elde edilen ve temel maddesi nitrosesüloz olan selüloit, 1879'da kazein'den çıkarılan galalit, sınai olarak üretildi. 1909'da Baekeland, temel maddesi fenolformaldehit olan ilk organik plastiği, Bakalit'i buldu. 1915'de selülozasetat üretimi başarıldı. 1921'de üreformaldehit ve polimetilmetakrilat, 1928'de polistiren, 1930'da vinilasetat ve vinilpoliklorür, 1932'de butadien kauçuğu ve melaminformaldehid, 1938'de poliamid bileşikleri, 1943'de silikonlar, 1954'de polipropilen ve 1956'da polikarbonatlar ortaya çıktı. O yıldan bu yana da, daha nice çeşitli amaçlar için özel tipler geliştirildi. Bilhassa 1960'lı yıllardan sonra da üretimi her yıl %20 civarlarında bir artış göstermektedir.


Plastikler genel olarak iki sınıfa ayrılırlar:

Termoplastlar: Bir defa şekillendirildikten sonra kırılıp parçalanarak, ufak granül haline getirilerek tekrar şekillendirilebilen plastiklerdir. PE, PS, PVC gibi. Yalnız bunları tekrar kullanırken esas orjinal granüllere max. %5-10 gibi katılmalıdır, fazla katılması halinde kalite çok bozulur.

Duroplastlar: Bir defa şekillendirildikten sonra tekrar şekillendirilemeyen gruptur. Bunlar bakalit, melamin, üreformaldehid, galalit ve fibreglass (poliester+camelyaf) tipi plastiklerdir.


ABS adı altındaki plastiklerin metalizasyonu takriben 30 yıl öncelerinden başlar. 50 yıl kadar önceleri iletken olmayan bazı süs eşyaları, dekoratif parçalar çok basit yöntemlerle üzerleri bakır, nikel kaplanıyordu. Bu yöntemde parça üzerine çok ince yapışkan bir zamk sürülerek bunun da üzerine çok ince mikronize toz kömür püskürtülerek parçaya yapışması sağlanıyordu. Kuruduktan sonra da bakır veya nikel kaplanıyordu. Önce alkalik siyanülü bakır, bilahere asitli palak bir bakır (kalın bir tabaka) kaplanarak üzeri koruyucu bir saydam vernikle kaplanıyordu, malzeme bakırdanmış görüntüsü veriyordu veya gümüş kaplanabiliyordu. 30 yıl öncesine kadar bu metodla çalışıldı, daha sonraki yıllarda ve halen bazı özel iletken olmayan alçı veya tahta, fiberglastan mamul parçalar yüzeyleri iyice kurutulup temizlendikten sonra incelticisi olan, viskozitesi ayarlanabilen bir özel metalik gümüş tozları ihtiva eden bir lak boya tabancası ile püskürtülerek iletken hale getiriliyor ve bilahere bakır, nikel, krom kaplanıyordu.

Şimdi revaçta olan ABS plastiklerinin elektrolitik yöntemlerle, başlangıçta karşılaşılan kimyasal zorlukları zamanla giderilerek yeni buluşlarla ve hergün artan bir miktarda ki %400 lük bir artış söz konusudur, gözde bir işkolu olmuştur. Galvanoteknik'te yani metal kaplamacılığında ayrı ve özel bir yere gelmiştir. ABS (Akrilnitril Butadien Striel) terkibini oluşturan kimyasalların baş harfleri alınarak kısaca göstermek içindir. Diğer plastikler için de aynı kısaltma geçerlidir. Polietilen PE, Polivinilklorür PVC, Polistirel PS gibi. ABS özel bir plastik türüdür. İçerisinde butadien ihtiva etmektedir. ABS plastiklerinin metalizasyonu iki yöntemle gerçekleştirilmektedir.

1- Vakum sistemi ki bu artık revaçta değildir. Bu sistemde vakum kabına yüksek voltajda katod olan parça yüzeyine metalik anod'dan metal zerrecikleri püskürtülmekte ve bilahare ince saydam "şeffaf" vernikle kaplama yapılmaktadır.

2- Elektrolitik yöntemle olan kaplama ki esas konumuz budur ve çok revaçtadır. ABS'in diğer bazı türleri, geliştirilen bazı özel metodlarla kaplanabilmektedir, fakat en çok tercih edileni ABS türüdür. ABS plastiklerinin metalizasyonuna geçmeden önce dünya pazarlarında kaplamaya en uygun ABS üreten firmaların isimleriyle ticari adlarını belirtmekte fayda görüyorum.

ABS türünün Ticari adı Üretici Firma ve Ülke,
1- BEXAN BX Plabtics Ltd. Lawhord Place Manningtree Esex/England

2- CYCOLAC EP 3510 Marbon Chemicals Division of Borg Warner Ltd. Gran Gemouth/Schttland Almanyadaki Mümessili: S. Goldmann u. Co. KG. 48 Bielefeld Lessingstranss

3- EDİTER sociee Edison Via Principe Eugenio 5 Milano İtalien

4- LACQRAN Aguitanie Plastigues 16 rue d' Artois Paris 8e/Frankreich Almanya'daki Mümessili: Aguitanie Kunststoffe 4 Düsselderf Graf Adolf Strasse 8688 Deutschland

5- LORKARİL Ets. Kuhlmann 25 Boulevrd De L'Amiral Broix Paris 16e/Frankreich

6- LUSTRAN PC 299 Monsanto Chemical Companl St. Louis USA Almanyadaki Mümessili: W. Köknk 2 Hamburg 1An der Alster 5

7- NOVODUR PMC 2/PMC 5 Farberfabriken BAYer AG 509 Leverkusen Deutschland

8- POLYSAR ABS 510 Polysar İnternational SA Friburg/Schweiz Almanyadaki Mümessili: Otto Krahm 2 Hamburg 11 Grimm 10

9- SİCOFLEX Mazzucchelli Celluleide s.p.A. Castilione Olona (Varese) İtalien Sic Plastics GmbH 8 München Dachauers-trasse 4 Deutschland

10- TERLURAN 5760 Badische Anilin Soda Fabrik BASF AG 67 Ludwigshafen/Rhein Deutschland

Bilahare çeşitli bazı ülkeler gibi Japonlar da ABS üretimine geçerek birtakım ticari isimlerle Polymon (Formid 210-410-420), Plastimer Ugikral TA, UniRoyal MP 2603 ve Arylon T 1000, Slincolac JSR (Japon) piyasaya girmişlerdir.

ABS kaplama tekniğinde, uygulama sırası: ABS den mamul injeksiyonla şekillendirilen parçaların (5 gr. dan 250 gr.'a kadar) metalizasyonu için çok temiz ve yağsız olmalıdır. Küçük parçalar (35 gr. dan 25 gr.'a kadar olanlar) plastik sepet veya tromellerde; büyük parçalar ise iletken bir telle eldivenli ellerle teker teker iç kısımlarından sarılıp bağlanarak işlem görürler. Yukarıda alfabetik olarak ABS üreten firmaları belirtmiştik. Metoda girmeden önce elektrolitik yöntemle kaplama tekniğini, yani işin kimyasal yönünü geliştiren kimyasal terkipleri hazırlayıp kaplamacılara sunan firmaları da belirtmekte yarar görüyorum. Bu firmalar ürettikleri her ayrı terkibe ticari isimler vererek çalışma talimatlarıyla piyasaya sürmektedirler. Canning, Scherring. Dr. W. Kampschulte, Riedel u. Co Udylite, LPW, Dr. Hesse, Mc. Gean Rohco inc gibi. Prensip aşağı yukarı aynıdır, bazı özel farklılıklar göze çarparsa da en iyisi en pahalı olan ve teferruata kaçmayandır. Kimyasalları üretip satan firmalar çalışma talimatlarını ve banyoların analiz metadlarını da vermektedirler. Yukarıda belirtildiği gibi parça çok temiz ve yağsız olmalıdır. Şayet parçalar yağlı ise önce bir alkalik sıcak yağlama banyosunda yağdan arındırılarak yıkanır ve aşağıdaki sıra takip edilir.

Ön Aşındırma: ABS den mamul malzeme temiz ve yağsız olmalıdır, yani imalatı esnasında enjeksiyon makinasından çıktıktan sonraki kirlilik giderilmiş olmalıdır. Çeşitli imalatçı firmaların ABS türlerine göre aşındırma işlemi bazı küçük farklılıklar gösterir, gaye ve metod aynıdır. Farklılık terkib ve banyo sıcaklığındadır. Aşındırma banyosunun terkibinde kromikasid ve sülfirik asid vardır. Sıcaklık 62-68 °C arasında değişir. Müddet 35 dakikadan 10-12 dakikaya kadardır. Genel bir bilgi için: 400 g/l CrO3, 400 g/l H2SO4, d:1.84 Aşındırmadaki amaç ABS terkibinde bulunan butadieni aşındırmaktır. Bu kimaysal aşındırmada, yüzeyin cam gibi olan düzgünlüğünü gözle görülemeyecek bir şekilde mikro aşındırmadır. Genel aşındırma kabı, içi kurşun kaplı bir kazandır. Terkibi hazırlarken önce yarıya kadar deiyonize su konulur, sülfürik asit yavaş yavaş ve cidardan katılır. Reaksiyon exetem olduğu için asidin tamamı katılmız, bilahare gerkeli kromik asit katılır ve devamlı karıştırılır. Haftada iki kez CrO3 ve H2SO4 analizi yapılmalıdır. Havalandırma "aspirasyon" şarttır. Banyo kazanının üst yan tarafında emiş kanalları olmalıdır. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanır. Nötrleme: Yıkama suyundaki kromikasidin (+6 değerinde kromun +3 değerinde) krombisülfide indirgenmesi yapılır. İzahı yukarıda yapılmıştır. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanlalıdır.

Nötrleme: %5'lik HCI çözeltisinde parçalar nötrlemeye tabi tutulur. Banyo kazanı PP, PE veya sert PVC olmalıdır. Çalışma normal temperatürde ve müddet takriben yarım dakikadır. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca çalkalanmalıdır.

Aktivasyon l (ön aktivasyon):
a- Terkip: 10 g/l SnCI 2, 40 g/l HCI konsantre, temperatür 20-25°C, müddet 1-2 dakika.
b- Terkip: 10 g/l PdCI 2, 40 g/l HCI konsantre, temperatür 20-25°C, müddet 1-2 dakika. Aktivasyon banyoları genellikle 80-150 lt arasında küçük miktarlarda hazırlanır. Pahalı ve hassas banyolardır ve sık sık değiştirilmeleri icabeder. Banyo kabı PP veya PPC olmalıdır. 100 litrelik bir aktivasyon banyosu hazırlamak için banyo kabına takriben 80 litre kadar deiyonize su konur, 4 litre konsantre HCI katılır ve iyice karıştırılır. Bilahare 1 kg teknik SnCI 2 azar azar eritilerek katılır ve sonra banyo 100 litreye tamamlanır. Burada aşınan yüzeyde "aşındırma işleminden sonra" bir kalay ve palladyum film tabakası oluşur. Deiyonize su ile yıkama, çalkalama: Bu yıkamada kesinlikle şehir suyu kullanılmamalıdır.

Aktivasyon ll (ikinci aktifleme): Terkip: 2.5-10.0 g/l AgNO3 10.0-20.0 g/l Amonyak Banyo kazanı PP veya PVC olmalıdır. Takriben 100 litre hazırlamak için banyo kabına takriben 80 litre deiyonize su alınır ve 400-500 gram gümüş nitrat eritilir. Şehir suyu kesinlikle kullanılmamalıdır. Bilahare 1.3/1.5 litra saf amonyak azar azar ve iyice karıştırılmak suretiyle ilave edilir ve 100 litreye tamamlanır. Müddet yarım bir dakikadır. Parça yüzeyinde bu defa, bir önceki aktivasyondan sonra iyon mübadelesi olur (metallerin elektriki gerilim sırasını hatırlayınız). Burada hidrojenin sağındaki ve solundaki elementlerin normal potansiyel farkından doğan farklı, bu defa yüzeyde gümüş tabakası oluşur. Hidrojen 0.02H+ Gümüş +0.80 Ag++ Kalay -0.14 Sn++ Artık parça tam anlamıyla iletken hale getirilmiştir.

Dolayısı ile bundan sonra akımsız bakır, şimdilerde tercih edilen akımsız nikel kaplama ile elektrolitik kaplamaya hazırlanır. Bundan 10-12 yıl öncesine kadar tatbik edilen metod akımsız bakır idi. Daha sonra akımsız nikel kaplamalar tatbik edilmeye başlandı. Bakırın terkedilmesine sebep, banyonun sık sık bozulması, devamlı filtrasyonu ve bilhassa bakırın devamlı çökmesi idi. Akımsız nikelde ise bu tür problemler yoktur.

Her iki metodun tatbikatı şöyledir:
a- Akımsız bakır kaplama terkibi: Terkip iki kısımdan oluşmaktadır.
1. Kısım 35 g/l göztaşı 50 g/l sudkostik 170 g/l senyet tuzu
2. Kısım 50 ml/l formaldehid

Çözeltiler ayrı ayrı kaplarda deiyonize su ile hazırlanır, çalışmaya başlanacağı zaman her iki kısımdan eşit miktarlarda alınır (1+1 oranında). Normal temperatürde, pH 10-11,5 arasında olacak şekilde ayarlanır ve çalışılır. Formaldehidden dolayı dibe devamlı bakır çökmekte ve banyo ömrü kısalmaktadır. Bundan dolayı bu metoddan vazgeçilmiştir, fakat piyasada halen bu metodla çalışan firmalar vardır. Fakat metod ekonomik değildir. Not: Yukarıda bahsedilen aktivasyondan sonra iki kez deiyonize su ile yıkama prosesi vardır. Konuyu dağıtmamak için, ilişkili olduğundan bir arada bahsettik. b- Akımsız nikel kaplama terkibi:

2. Aktivasyondan sonra 10 ve 11. sıralarda iki kez deiyonize su ile yıkanan parçalar, şu sıralarda revaçta olan akımsız nikel banyosunda kaplamaya tabi tutulur.

Değişik akımsız nikel terkibleri hakkında tatbik edilen reçeteler şunlardır:
A- Brenner-Riedel'e göre: 30 g/l NiCI2.6H2O 10 g/l NaH2 PO2 H2O sodyum-hipofosfit 35 g/l glikolasid pH değeri 4-6 (pH ayarı için NaOH çözeltisi kullanılmalıdır), çalışma temperatürü 90°C saatte 15 mikron kaplama yapar. Fakat ABS için 10-15 dakika yeterlidir. Banyo kabı PP, sert PVC olup yandan emişli, yani aspirasyon olmalıdır. Metalik olmayan özel PP filtreler kullanılmalıdır. Bonya kabı hiç olmazsa ayda bir başka bir kaba filtre edilerek, tüm iç yüzeyleri temizlenmelidir.

B- Dow'a göre: 10 g/l NiCI2.6H2O 20 g/l NaH2PO2.H2O 10 g/l Na3C6H5O7.5.1/2 H2O nacitrat 5 ml/%70'lik HF pH değeri 6.5 olmalıdır.

C- Kannigen'e göre: 20-23 g/l NiSO4.7H2O 20-30 g/l NaH2PO2.H2O 30-35 g/l kompleks teşkil edici tuz 2-4 g/l hızlandırıcı 2-4 mg/l stabilizatör 30-50 mg/l nemlendirici Temperatür 90-93°C, saatte 30 mikron nikel kaplama yapılabilinir.

İktisadi yıkama: Atımsız nikel banyolarında buharlaşmadan doğan su kaybı veya ilaç takviyelerinde bu su kullanılır. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanır.
Asidleme: %5 sülfürikasidle bir ön asidleme yapılmalıdır ki bundan sonra asidli bakır kaplama yapılacaktır. Bu elektrolitik yolla ve doğru akımla ilk kaplamadır.

Artık iletken olmayan ABS plastiği, yukarıda izah edilegelen işlemlerden sonra tamamen tam anlamıyla kaplamaya hazırdır. Asidli bakır kaplamadan sonra sırasıyla nikel, krom, istenilirse sarı (pirinç), altın ve gümüş kaplama yapılabilir. Ön asidlemenin sebebi ise, asidli bakır banyosu terkibinde H2S O4 bulunduğundan, yıkama sularından başka iyonların bakır banyosuna göçüne engel olmaktır. Asidli bakır kaplama: Genel olarak terkip: 250 g/l CuSO4.5H2O 35-50 g/l pür sülfürik asid "Merck" 4 g/l parlatıcı 50 mg/l iletkenlik tuzu Anod: %99.99 safiyette elektrolitik bakır lamadır. 10x200x600 anodlar, banyoya titan anod tutucuları ile asılmalıdır. Temperatür 20°C Akım kesafeti 1,2 V 5,8 A/dm2 olmalıdır. Banyoda malzeme hareketi sağlanmalıdır. Küçük parçalar trommellerde, büyük parçalar özel askılarda, her parçanın kendine mahsus özel askılarında asılmalıdır. Parçalar ortadaki hareketli baraya sıkıca tutturulmuş olmalıdır. Kaplama kalınlığı banyonun kesafeti (bomesi), akım kesafeti ve müddetle ilgili olduğundan, kaç mikron kaplama isteniyorsa ona göre tüm şartlar gerçekleştirilmelidir. ABS kaplamada 5-6 mikron büyük parçalarda 10 mikrona kadar çıkılmaktadır. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanır. Asidleme: %5 sülfürikasidle, amaç yukarıda belirtildiği gibi. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanır. Parlak nikel kaplama: 250-280 g/l NiSO4. 7H2O 30-50 g/l NiCI2.6H2O 40 g/l H3BO3 Temperatür 50-55°C pH değeri 4.2-4.8 Akım kesafeti 1,5 A/dm2 Anod %99.99 safiyette elektrolitik nikel anod "ince" Banyoda parçlaar hareket ettirilmelidir. İktisadi yıkama: Banyoda hem buharlaşmadan doğan su kaybını önlemek için hem de nikel banyosuna yapılacak ilaç ilavelerinde bu su kullanılmalıdır. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanır.
Not: Bu tür yıkamaların devamlı akarsu ile olması tercih edilmelidir.

Aktifleme: %5 kromikasid çözeltisine 20-30 saniye kadar daldırılıp çıkarılma işlemi; zira bundan sonra parça krom kaplanacaktır. Tatbikatı çok seyrektir, bilgi edinilmesi için belirtiyorum. Şayet parçalar krom kaplanılmayacak ise, işlem burada bitmiş sayılır ve parçalar bolca yıkanır ve kurutulur. Veya başka bir kaplama türü; sarı (pirinç), altın veya kaplanacak ise nikelden sonra kaplamaya devam edilir.

Parlak krom kaplaması:
Genel olarak terbip: 250-280 g/l CrO3 2.5-2.8 "pür" H2SO4 "Merck" Temperatür 38-42°C Akım kesafeti 10-20 A/dm2 Müddet 3-4 dakikadır. Anod %7 kalay ihtiva eden kurşun anoddur. Bu banyoda H2SO4/CrO3 oranı 1/100 olmalıdır.
Banyonuzu analitik kontrolü haftada iki kez yapılmalıdır. İktisadi yıkama: Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanır.

Kurutma: Yandan üflemeli kazanlarda parçalar 50°C sıcak hava ile kurutulmalıdır.

Son bilgiler:
1- Galvanoteknik'te (metal kaplamacılığında) ilk şart temizliktir.
2- Kullanılan su, banyolar için deiyonize su, yıkama suları şehir suyu olabilir.
3- Tesis yeri iyi seçilmelidir. Havalandırma, atık suların akışı ve tesisin dışında arıtma sisteminin çalıştırılması ve her an kontrolü gerekir.
4- Her kaplama banyosunun redresörleri ayrı olmalıdır.
5- Banyo kazanlarının dizilişi düz bir hat olabileceği gibi, yerin durumuna göre U dönüşümlü olabilir.
6- Zeminin kimyasal maddelere karşı dayanıklı olması sağlanmalıdır, zira asid vs.lerle beton aşınacağında, her sene yenilemek icabeder.
7- Tesiste çalışacak işçilerin eğitimi şarttır.

ABS (Akrilnitril-Butadien-Striol) Plastiklerinin Elektrolitik Metodlarla Kaplama Tekniği


Plastik kelimesi (Yun. Plastikos=biçim vermek ile ilgili olan; Lat. Plasticus, Fr. Plastique) kalimelerinden Türkçemize aynen yerleşmiş genel bir terimdir. Yani elle çalışabilen, yoğurulabilen, istenilen şekil verilebilen plastik çamur deyimi gibi. Esasında plastiklere sadece elle değil, levha, profil veya enjeksiyon makineleriyle olduğu gibi çok değişik ve özel makinelerle de şekil verilmektedir.


Plastiklerin tarihçesi: Plastiklerin pek çok değişik türleri vardır. Bu maddelerin imali, suni reçinelerin keşfiyle başlamıştır. 1840'lı yıllarda kauçuğun kükürtle işlenmesi, plastik maddelerin üstün nitelikler kazanmasını sağladı. 1869'da nitrikasidin selüloza tepkimesiyle elde edilen ve temel maddesi nitrosesüloz olan selüloit, 1879'da kazein'den çıkarılan galalit, sınai olarak üretildi. 1909'da Baekeland, temel maddesi fenolformaldehit olan ilk organik plastiği, Bakalit'i buldu. 1915'de selülozasetat üretimi başarıldı. 1921'de üreformaldehit ve polimetilmetakrilat, 1928'de polistiren, 1930'da vinilasetat ve vinilpoliklorür, 1932'de butadien kauçuğu ve melaminformaldehid, 1938'de poliamid bileşikleri, 1943'de silikonlar, 1954'de polipropilen ve 1956'da polikarbonatlar ortaya çıktı. O yıldan bu yana da, daha nice çeşitli amaçlar için özel tipler geliştirildi. Bilhassa 1960'lı yıllardan sonra da üretimi her yıl %20 civarlarında bir artış göstermektedir.


Plastikler genel olarak iki sınıfa ayrılırlar:

Termoplastlar: Bir defa şekillendirildikten sonra kırılıp parçalanarak, ufak granül haline getirilerek tekrar şekillendirilebilen plastiklerdir. PE, PS, PVC gibi. Yalnız bunları tekrar kullanırken esas orjinal granüllere max. %5-10 gibi katılmalıdır, fazla katılması halinde kalite çok bozulur.

Duroplastlar: Bir defa şekillendirildikten sonra tekrar şekillendirilemeyen gruptur. Bunlar bakalit, melamin, üreformaldehid, galalit ve fibreglass (poliester+camelyaf) tipi plastiklerdir.


ABS adı altındaki plastiklerin metalizasyonu takriben 30 yıl öncelerinden başlar. 50 yıl kadar önceleri iletken olmayan bazı süs eşyaları, dekoratif parçalar çok basit yöntemlerle üzerleri bakır, nikel kaplanıyordu. Bu yöntemde parça üzerine çok ince yapışkan bir zamk sürülerek bunun da üzerine çok ince mikronize toz kömür püskürtülerek parçaya yapışması sağlanıyordu. Kuruduktan sonra da bakır veya nikel kaplanıyordu. Önce alkalik siyanülü bakır, bilahere asitli palak bir bakır (kalın bir tabaka) kaplanarak üzeri koruyucu bir saydam vernikle kaplanıyordu, malzeme bakırdanmış görüntüsü veriyordu veya gümüş kaplanabiliyordu. 30 yıl öncesine kadar bu metodla çalışıldı, daha sonraki yıllarda ve halen bazı özel iletken olmayan alçı veya tahta, fiberglastan mamul parçalar yüzeyleri iyice kurutulup temizlendikten sonra incelticisi olan, viskozitesi ayarlanabilen bir özel metalik gümüş tozları ihtiva eden bir lak boya tabancası ile püskürtülerek iletken hale getiriliyor ve bilahere bakır, nikel, krom kaplanıyordu.

Şimdi revaçta olan ABS plastiklerinin elektrolitik yöntemlerle, başlangıçta karşılaşılan kimyasal zorlukları zamanla giderilerek yeni buluşlarla ve hergün artan bir miktarda ki %400 lük bir artış söz konusudur, gözde bir işkolu olmuştur. Galvanoteknik'te yani metal kaplamacılığında ayrı ve özel bir yere gelmiştir. ABS (Akrilnitril Butadien Striel) terkibini oluşturan kimyasalların baş harfleri alınarak kısaca göstermek içindir. Diğer plastikler için de aynı kısaltma geçerlidir. Polietilen PE, Polivinilklorür PVC, Polistirel PS gibi. ABS özel bir plastik türüdür. İçerisinde butadien ihtiva etmektedir. ABS plastiklerinin metalizasyonu iki yöntemle gerçekleştirilmektedir.

1- Vakum sistemi ki bu artık revaçta değildir. Bu sistemde vakum kabına yüksek voltajda katod olan parça yüzeyine metalik anod'dan metal zerrecikleri püskürtülmekte ve bilahare ince saydam "şeffaf" vernikle kaplama yapılmaktadır.

2- Elektrolitik yöntemle olan kaplama ki esas konumuz budur ve çok revaçtadır. ABS'in diğer bazı türleri, geliştirilen bazı özel metodlarla kaplanabilmektedir, fakat en çok tercih edileni ABS türüdür. ABS plastiklerinin metalizasyonuna geçmeden önce dünya pazarlarında kaplamaya en uygun ABS üreten firmaların isimleriyle ticari adlarını belirtmekte fayda görüyorum.

ABS türünün Ticari adı Üretici Firma ve Ülke,
1- BEXAN BX Plabtics Ltd. Lawhord Place Manningtree Esex/England

2- CYCOLAC EP 3510 Marbon Chemicals Division of Borg Warner Ltd. Gran Gemouth/Schttland Almanyadaki Mümessili: S. Goldmann u. Co. KG. 48 Bielefeld Lessingstranss

3- EDİTER sociee Edison Via Principe Eugenio 5 Milano İtalien

4- LACQRAN Aguitanie Plastigues 16 rue d' Artois Paris 8e/Frankreich Almanya'daki Mümessili: Aguitanie Kunststoffe 4 Düsselderf Graf Adolf Strasse 8688 Deutschland

5- LORKARİL Ets. Kuhlmann 25 Boulevrd De L'Amiral Broix Paris 16e/Frankreich

6- LUSTRAN PC 299 Monsanto Chemical Companl St. Louis USA Almanyadaki Mümessili: W. Köknk 2 Hamburg 1An der Alster 5

7- NOVODUR PMC 2/PMC 5 Farberfabriken BAYer AG 509 Leverkusen Deutschland

8- POLYSAR ABS 510 Polysar İnternational SA Friburg/Schweiz Almanyadaki Mümessili: Otto Krahm 2 Hamburg 11 Grimm 10

9- SİCOFLEX Mazzucchelli Celluleide s.p.A. Castilione Olona (Varese) İtalien Sic Plastics GmbH 8 München Dachauers-trasse 4 Deutschland

10- TERLURAN 5760 Badische Anilin Soda Fabrik BASF AG 67 Ludwigshafen/Rhein Deutschland

Bilahare çeşitli bazı ülkeler gibi Japonlar da ABS üretimine geçerek birtakım ticari isimlerle Polymon (Formid 210-410-420), Plastimer Ugikral TA, UniRoyal MP 2603 ve Arylon T 1000, Slincolac JSR (Japon) piyasaya girmişlerdir.

ABS kaplama tekniğinde, uygulama sırası: ABS den mamul injeksiyonla şekillendirilen parçaların (5 gr. dan 250 gr.'a kadar) metalizasyonu için çok temiz ve yağsız olmalıdır. Küçük parçalar (35 gr. dan 25 gr.'a kadar olanlar) plastik sepet veya tromellerde; büyük parçalar ise iletken bir telle eldivenli ellerle teker teker iç kısımlarından sarılıp bağlanarak işlem görürler. Yukarıda alfabetik olarak ABS üreten firmaları belirtmiştik. Metoda girmeden önce elektrolitik yöntemle kaplama tekniğini, yani işin kimyasal yönünü geliştiren kimyasal terkipleri hazırlayıp kaplamacılara sunan firmaları da belirtmekte yarar görüyorum. Bu firmalar ürettikleri her ayrı terkibe ticari isimler vererek çalışma talimatlarıyla piyasaya sürmektedirler. Canning, Scherring. Dr. W. Kampschulte, Riedel u. Co Udylite, LPW, Dr. Hesse, Mc. Gean Rohco inc gibi. Prensip aşağı yukarı aynıdır, bazı özel farklılıklar göze çarparsa da en iyisi en pahalı olan ve teferruata kaçmayandır. Kimyasalları üretip satan firmalar çalışma talimatlarını ve banyoların analiz metadlarını da vermektedirler. Yukarıda belirtildiği gibi parça çok temiz ve yağsız olmalıdır. Şayet parçalar yağlı ise önce bir alkalik sıcak yağlama banyosunda yağdan arındırılarak yıkanır ve aşağıdaki sıra takip edilir.

Ön Aşındırma: ABS den mamul malzeme temiz ve yağsız olmalıdır, yani imalatı esnasında enjeksiyon makinasından çıktıktan sonraki kirlilik giderilmiş olmalıdır. Çeşitli imalatçı firmaların ABS türlerine göre aşındırma işlemi bazı küçük farklılıklar gösterir, gaye ve metod aynıdır. Farklılık terkib ve banyo sıcaklığındadır. Aşındırma banyosunun terkibinde kromikasid ve sülfirik asid vardır. Sıcaklık 62-68 °C arasında değişir. Müddet 35 dakikadan 10-12 dakikaya kadardır. Genel bir bilgi için: 400 g/l CrO3, 400 g/l H2SO4, d:1.84 Aşındırmadaki amaç ABS terkibinde bulunan butadieni aşındırmaktır. Bu kimaysal aşındırmada, yüzeyin cam gibi olan düzgünlüğünü gözle görülemeyecek bir şekilde mikro aşındırmadır. Genel aşındırma kabı, içi kurşun kaplı bir kazandır. Terkibi hazırlarken önce yarıya kadar deiyonize su konulur, sülfürik asit yavaş yavaş ve cidardan katılır. Reaksiyon exetem olduğu için asidin tamamı katılmız, bilahare gerkeli kromik asit katılır ve devamlı karıştırılır. Haftada iki kez CrO3 ve H2SO4 analizi yapılmalıdır. Havalandırma "aspirasyon" şarttır. Banyo kazanının üst yan tarafında emiş kanalları olmalıdır. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanır. Nötrleme: Yıkama suyundaki kromikasidin (+6 değerinde kromun +3 değerinde) krombisülfide indirgenmesi yapılır. İzahı yukarıda yapılmıştır. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanlalıdır.

Nötrleme: %5'lik HCI çözeltisinde parçalar nötrlemeye tabi tutulur. Banyo kazanı PP, PE veya sert PVC olmalıdır. Çalışma normal temperatürde ve müddet takriben yarım dakikadır. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca çalkalanmalıdır.

Aktivasyon l (ön aktivasyon):
a- Terkip: 10 g/l SnCI 2, 40 g/l HCI konsantre, temperatür 20-25°C, müddet 1-2 dakika.
b- Terkip: 10 g/l PdCI 2, 40 g/l HCI konsantre, temperatür 20-25°C, müddet 1-2 dakika. Aktivasyon banyoları genellikle 80-150 lt arasında küçük miktarlarda hazırlanır. Pahalı ve hassas banyolardır ve sık sık değiştirilmeleri icabeder. Banyo kabı PP veya PPC olmalıdır. 100 litrelik bir aktivasyon banyosu hazırlamak için banyo kabına takriben 80 litre kadar deiyonize su konur, 4 litre konsantre HCI katılır ve iyice karıştırılır. Bilahare 1 kg teknik SnCI 2 azar azar eritilerek katılır ve sonra banyo 100 litreye tamamlanır. Burada aşınan yüzeyde "aşındırma işleminden sonra" bir kalay ve palladyum film tabakası oluşur. Deiyonize su ile yıkama, çalkalama: Bu yıkamada kesinlikle şehir suyu kullanılmamalıdır.

Aktivasyon ll (ikinci aktifleme): Terkip: 2.5-10.0 g/l AgNO3 10.0-20.0 g/l Amonyak Banyo kazanı PP veya PVC olmalıdır. Takriben 100 litre hazırlamak için banyo kabına takriben 80 litre deiyonize su alınır ve 400-500 gram gümüş nitrat eritilir. Şehir suyu kesinlikle kullanılmamalıdır. Bilahare 1.3/1.5 litra saf amonyak azar azar ve iyice karıştırılmak suretiyle ilave edilir ve 100 litreye tamamlanır. Müddet yarım bir dakikadır. Parça yüzeyinde bu defa, bir önceki aktivasyondan sonra iyon mübadelesi olur (metallerin elektriki gerilim sırasını hatırlayınız). Burada hidrojenin sağındaki ve solundaki elementlerin normal potansiyel farkından doğan farklı, bu defa yüzeyde gümüş tabakası oluşur. Hidrojen 0.02H+ Gümüş +0.80 Ag++ Kalay -0.14 Sn++ Artık parça tam anlamıyla iletken hale getirilmiştir.

Dolayısı ile bundan sonra akımsız bakır, şimdilerde tercih edilen akımsız nikel kaplama ile elektrolitik kaplamaya hazırlanır. Bundan 10-12 yıl öncesine kadar tatbik edilen metod akımsız bakır idi. Daha sonra akımsız nikel kaplamalar tatbik edilmeye başlandı. Bakırın terkedilmesine sebep, banyonun sık sık bozulması, devamlı filtrasyonu ve bilhassa bakırın devamlı çökmesi idi. Akımsız nikelde ise bu tür problemler yoktur.

Her iki metodun tatbikatı şöyledir:
a- Akımsız bakır kaplama terkibi: Terkip iki kısımdan oluşmaktadır.
1. Kısım 35 g/l göztaşı 50 g/l sudkostik 170 g/l senyet tuzu
2. Kısım 50 ml/l formaldehid

Çözeltiler ayrı ayrı kaplarda deiyonize su ile hazırlanır, çalışmaya başlanacağı zaman her iki kısımdan eşit miktarlarda alınır (1+1 oranında). Normal temperatürde, pH 10-11,5 arasında olacak şekilde ayarlanır ve çalışılır. Formaldehidden dolayı dibe devamlı bakır çökmekte ve banyo ömrü kısalmaktadır. Bundan dolayı bu metoddan vazgeçilmiştir, fakat piyasada halen bu metodla çalışan firmalar vardır. Fakat metod ekonomik değildir. Not: Yukarıda bahsedilen aktivasyondan sonra iki kez deiyonize su ile yıkama prosesi vardır. Konuyu dağıtmamak için, ilişkili olduğundan bir arada bahsettik. b- Akımsız nikel kaplama terkibi:

2. Aktivasyondan sonra 10 ve 11. sıralarda iki kez deiyonize su ile yıkanan parçalar, şu sıralarda revaçta olan akımsız nikel banyosunda kaplamaya tabi tutulur.

Değişik akımsız nikel terkibleri hakkında tatbik edilen reçeteler şunlardır:
A- Brenner-Riedel'e göre: 30 g/l NiCI2.6H2O 10 g/l NaH2 PO2 H2O sodyum-hipofosfit 35 g/l glikolasid pH değeri 4-6 (pH ayarı için NaOH çözeltisi kullanılmalıdır), çalışma temperatürü 90°C saatte 15 mikron kaplama yapar. Fakat ABS için 10-15 dakika yeterlidir. Banyo kabı PP, sert PVC olup yandan emişli, yani aspirasyon olmalıdır. Metalik olmayan özel PP filtreler kullanılmalıdır. Bonya kabı hiç olmazsa ayda bir başka bir kaba filtre edilerek, tüm iç yüzeyleri temizlenmelidir.

B- Dow'a göre: 10 g/l NiCI2.6H2O 20 g/l NaH2PO2.H2O 10 g/l Na3C6H5O7.5.1/2 H2O nacitrat 5 ml/%70'lik HF pH değeri 6.5 olmalıdır.

C- Kannigen'e göre: 20-23 g/l NiSO4.7H2O 20-30 g/l NaH2PO2.H2O 30-35 g/l kompleks teşkil edici tuz 2-4 g/l hızlandırıcı 2-4 mg/l stabilizatör 30-50 mg/l nemlendirici Temperatür 90-93°C, saatte 30 mikron nikel kaplama yapılabilinir.

İktisadi yıkama: Atımsız nikel banyolarında buharlaşmadan doğan su kaybı veya ilaç takviyelerinde bu su kullanılır. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanır.
Asidleme: %5 sülfürikasidle bir ön asidleme yapılmalıdır ki bundan sonra asidli bakır kaplama yapılacaktır. Bu elektrolitik yolla ve doğru akımla ilk kaplamadır.

Artık iletken olmayan ABS plastiği, yukarıda izah edilegelen işlemlerden sonra tamamen tam anlamıyla kaplamaya hazırdır. Asidli bakır kaplamadan sonra sırasıyla nikel, krom, istenilirse sarı (pirinç), altın ve gümüş kaplama yapılabilir. Ön asidlemenin sebebi ise, asidli bakır banyosu terkibinde H2S O4 bulunduğundan, yıkama sularından başka iyonların bakır banyosuna göçüne engel olmaktır. Asidli bakır kaplama: Genel olarak terkip: 250 g/l CuSO4.5H2O 35-50 g/l pür sülfürik asid "Merck" 4 g/l parlatıcı 50 mg/l iletkenlik tuzu Anod: %99.99 safiyette elektrolitik bakır lamadır. 10x200x600 anodlar, banyoya titan anod tutucuları ile asılmalıdır. Temperatür 20°C Akım kesafeti 1,2 V 5,8 A/dm2 olmalıdır. Banyoda malzeme hareketi sağlanmalıdır. Küçük parçalar trommellerde, büyük parçalar özel askılarda, her parçanın kendine mahsus özel askılarında asılmalıdır. Parçalar ortadaki hareketli baraya sıkıca tutturulmuş olmalıdır. Kaplama kalınlığı banyonun kesafeti (bomesi), akım kesafeti ve müddetle ilgili olduğundan, kaç mikron kaplama isteniyorsa ona göre tüm şartlar gerçekleştirilmelidir. ABS kaplamada 5-6 mikron büyük parçalarda 10 mikrona kadar çıkılmaktadır. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanır. Asidleme: %5 sülfürikasidle, amaç yukarıda belirtildiği gibi. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanır. Parlak nikel kaplama: 250-280 g/l NiSO4. 7H2O 30-50 g/l NiCI2.6H2O 40 g/l H3BO3 Temperatür 50-55°C pH değeri 4.2-4.8 Akım kesafeti 1,5 A/dm2 Anod %99.99 safiyette elektrolitik nikel anod "ince" Banyoda parçlaar hareket ettirilmelidir. İktisadi yıkama: Banyoda hem buharlaşmadan doğan su kaybını önlemek için hem de nikel banyosuna yapılacak ilaç ilavelerinde bu su kullanılmalıdır. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanır.
Not: Bu tür yıkamaların devamlı akarsu ile olması tercih edilmelidir.

Aktifleme: %5 kromikasid çözeltisine 20-30 saniye kadar daldırılıp çıkarılma işlemi; zira bundan sonra parça krom kaplanacaktır. Tatbikatı çok seyrektir, bilgi edinilmesi için belirtiyorum. Şayet parçalar krom kaplanılmayacak ise, işlem burada bitmiş sayılır ve parçalar bolca yıkanır ve kurutulur. Veya başka bir kaplama türü; sarı (pirinç), altın veya kaplanacak ise nikelden sonra kaplamaya devam edilir.

Parlak krom kaplaması:
Genel olarak terbip: 250-280 g/l CrO3 2.5-2.8 "pür" H2SO4 "Merck" Temperatür 38-42°C Akım kesafeti 10-20 A/dm2 Müddet 3-4 dakikadır. Anod %7 kalay ihtiva eden kurşun anoddur. Bu banyoda H2SO4/CrO3 oranı 1/100 olmalıdır.
Banyonuzu analitik kontrolü haftada iki kez yapılmalıdır. İktisadi yıkama: Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanır.

Kurutma: Yandan üflemeli kazanlarda parçalar 50°C sıcak hava ile kurutulmalıdır.

Son bilgiler:
1- Galvanoteknik'te (metal kaplamacılığında) ilk şart temizliktir.
2- Kullanılan su, banyolar için deiyonize su, yıkama suları şehir suyu olabilir.
3- Tesis yeri iyi seçilmelidir. Havalandırma, atık suların akışı ve tesisin dışında arıtma sisteminin çalıştırılması ve her an kontrolü gerekir.
4- Her kaplama banyosunun redresörleri ayrı olmalıdır.
5- Banyo kazanlarının dizilişi düz bir hat olabileceği gibi, yerin durumuna göre U dönüşümlü olabilir.
6- Zeminin kimyasal maddelere karşı dayanıklı olması sağlanmalıdır, zira asid vs.lerle beton aşınacağında, her sene yenilemek icabeder.
7- Tesiste çalışacak işçilerin eğitimi şarttır.

ABS (Akrilnitril-Butadien-Striol) Plastiklerinin Elektrolitik Metodlarla Kaplama Tekniği


Plastik kelimesi (Yun. Plastikos=biçim vermek ile ilgili olan; Lat. Plasticus, Fr. Plastique) kalimelerinden Türkçemize aynen yerleşmiş genel bir terimdir. Yani elle çalışabilen, yoğurulabilen, istenilen şekil verilebilen plastik çamur deyimi gibi. Esasında plastiklere sadece elle değil, levha, profil veya enjeksiyon makineleriyle olduğu gibi çok değişik ve özel makinelerle de şekil verilmektedir.


Plastiklerin tarihçesi: Plastiklerin pek çok değişik türleri vardır. Bu maddelerin imali, suni reçinelerin keşfiyle başlamıştır. 1840'lı yıllarda kauçuğun kükürtle işlenmesi, plastik maddelerin üstün nitelikler kazanmasını sağladı. 1869'da nitrikasidin selüloza tepkimesiyle elde edilen ve temel maddesi nitrosesüloz olan selüloit, 1879'da kazein'den çıkarılan galalit, sınai olarak üretildi. 1909'da Baekeland, temel maddesi fenolformaldehit olan ilk organik plastiği, Bakalit'i buldu. 1915'de selülozasetat üretimi başarıldı. 1921'de üreformaldehit ve polimetilmetakrilat, 1928'de polistiren, 1930'da vinilasetat ve vinilpoliklorür, 1932'de butadien kauçuğu ve melaminformaldehid, 1938'de poliamid bileşikleri, 1943'de silikonlar, 1954'de polipropilen ve 1956'da polikarbonatlar ortaya çıktı. O yıldan bu yana da, daha nice çeşitli amaçlar için özel tipler geliştirildi. Bilhassa 1960'lı yıllardan sonra da üretimi her yıl %20 civarlarında bir artış göstermektedir.


Plastikler genel olarak iki sınıfa ayrılırlar:

Termoplastlar: Bir defa şekillendirildikten sonra kırılıp parçalanarak, ufak granül haline getirilerek tekrar şekillendirilebilen plastiklerdir. PE, PS, PVC gibi. Yalnız bunları tekrar kullanırken esas orjinal granüllere max. %5-10 gibi katılmalıdır, fazla katılması halinde kalite çok bozulur.

Duroplastlar: Bir defa şekillendirildikten sonra tekrar şekillendirilemeyen gruptur. Bunlar bakalit, melamin, üreformaldehid, galalit ve fibreglass (poliester+camelyaf) tipi plastiklerdir.


ABS adı altındaki plastiklerin metalizasyonu takriben 30 yıl öncelerinden başlar. 50 yıl kadar önceleri iletken olmayan bazı süs eşyaları, dekoratif parçalar çok basit yöntemlerle üzerleri bakır, nikel kaplanıyordu. Bu yöntemde parça üzerine çok ince yapışkan bir zamk sürülerek bunun da üzerine çok ince mikronize toz kömür püskürtülerek parçaya yapışması sağlanıyordu. Kuruduktan sonra da bakır veya nikel kaplanıyordu. Önce alkalik siyanülü bakır, bilahere asitli palak bir bakır (kalın bir tabaka) kaplanarak üzeri koruyucu bir saydam vernikle kaplanıyordu, malzeme bakırdanmış görüntüsü veriyordu veya gümüş kaplanabiliyordu. 30 yıl öncesine kadar bu metodla çalışıldı, daha sonraki yıllarda ve halen bazı özel iletken olmayan alçı veya tahta, fiberglastan mamul parçalar yüzeyleri iyice kurutulup temizlendikten sonra incelticisi olan, viskozitesi ayarlanabilen bir özel metalik gümüş tozları ihtiva eden bir lak boya tabancası ile püskürtülerek iletken hale getiriliyor ve bilahere bakır, nikel, krom kaplanıyordu.

Şimdi revaçta olan ABS plastiklerinin elektrolitik yöntemlerle, başlangıçta karşılaşılan kimyasal zorlukları zamanla giderilerek yeni buluşlarla ve hergün artan bir miktarda ki %400 lük bir artış söz konusudur, gözde bir işkolu olmuştur. Galvanoteknik'te yani metal kaplamacılığında ayrı ve özel bir yere gelmiştir. ABS (Akrilnitril Butadien Striel) terkibini oluşturan kimyasalların baş harfleri alınarak kısaca göstermek içindir. Diğer plastikler için de aynı kısaltma geçerlidir. Polietilen PE, Polivinilklorür PVC, Polistirel PS gibi. ABS özel bir plastik türüdür. İçerisinde butadien ihtiva etmektedir. ABS plastiklerinin metalizasyonu iki yöntemle gerçekleştirilmektedir.

1- Vakum sistemi ki bu artık revaçta değildir. Bu sistemde vakum kabına yüksek voltajda katod olan parça yüzeyine metalik anod'dan metal zerrecikleri püskürtülmekte ve bilahare ince saydam "şeffaf" vernikle kaplama yapılmaktadır.

2- Elektrolitik yöntemle olan kaplama ki esas konumuz budur ve çok revaçtadır. ABS'in diğer bazı türleri, geliştirilen bazı özel metodlarla kaplanabilmektedir, fakat en çok tercih edileni ABS türüdür. ABS plastiklerinin metalizasyonuna geçmeden önce dünya pazarlarında kaplamaya en uygun ABS üreten firmaların isimleriyle ticari adlarını belirtmekte fayda görüyorum.

ABS türünün Ticari adı Üretici Firma ve Ülke,
1- BEXAN BX Plabtics Ltd. Lawhord Place Manningtree Esex/England

2- CYCOLAC EP 3510 Marbon Chemicals Division of Borg Warner Ltd. Gran Gemouth/Schttland Almanyadaki Mümessili: S. Goldmann u. Co. KG. 48 Bielefeld Lessingstranss

3- EDİTER sociee Edison Via Principe Eugenio 5 Milano İtalien

4- LACQRAN Aguitanie Plastigues 16 rue d' Artois Paris 8e/Frankreich Almanya'daki Mümessili: Aguitanie Kunststoffe 4 Düsselderf Graf Adolf Strasse 8688 Deutschland

5- LORKARİL Ets. Kuhlmann 25 Boulevrd De L'Amiral Broix Paris 16e/Frankreich

6- LUSTRAN PC 299 Monsanto Chemical Companl St. Louis USA Almanyadaki Mümessili: W. Köknk 2 Hamburg 1An der Alster 5

7- NOVODUR PMC 2/PMC 5 Farberfabriken BAYer AG 509 Leverkusen Deutschland

8- POLYSAR ABS 510 Polysar İnternational SA Friburg/Schweiz Almanyadaki Mümessili: Otto Krahm 2 Hamburg 11 Grimm 10

9- SİCOFLEX Mazzucchelli Celluleide s.p.A. Castilione Olona (Varese) İtalien Sic Plastics GmbH 8 München Dachauers-trasse 4 Deutschland

10- TERLURAN 5760 Badische Anilin Soda Fabrik BASF AG 67 Ludwigshafen/Rhein Deutschland

Bilahare çeşitli bazı ülkeler gibi Japonlar da ABS üretimine geçerek birtakım ticari isimlerle Polymon (Formid 210-410-420), Plastimer Ugikral TA, UniRoyal MP 2603 ve Arylon T 1000, Slincolac JSR (Japon) piyasaya girmişlerdir.

ABS kaplama tekniğinde, uygulama sırası: ABS den mamul injeksiyonla şekillendirilen parçaların (5 gr. dan 250 gr.'a kadar) metalizasyonu için çok temiz ve yağsız olmalıdır. Küçük parçalar (35 gr. dan 25 gr.'a kadar olanlar) plastik sepet veya tromellerde; büyük parçalar ise iletken bir telle eldivenli ellerle teker teker iç kısımlarından sarılıp bağlanarak işlem görürler. Yukarıda alfabetik olarak ABS üreten firmaları belirtmiştik. Metoda girmeden önce elektrolitik yöntemle kaplama tekniğini, yani işin kimyasal yönünü geliştiren kimyasal terkipleri hazırlayıp kaplamacılara sunan firmaları da belirtmekte yarar görüyorum. Bu firmalar ürettikleri her ayrı terkibe ticari isimler vererek çalışma talimatlarıyla piyasaya sürmektedirler. Canning, Scherring. Dr. W. Kampschulte, Riedel u. Co Udylite, LPW, Dr. Hesse, Mc. Gean Rohco inc gibi. Prensip aşağı yukarı aynıdır, bazı özel farklılıklar göze çarparsa da en iyisi en pahalı olan ve teferruata kaçmayandır. Kimyasalları üretip satan firmalar çalışma talimatlarını ve banyoların analiz metadlarını da vermektedirler. Yukarıda belirtildiği gibi parça çok temiz ve yağsız olmalıdır. Şayet parçalar yağlı ise önce bir alkalik sıcak yağlama banyosunda yağdan arındırılarak yıkanır ve aşağıdaki sıra takip edilir.

Ön Aşındırma: ABS den mamul malzeme temiz ve yağsız olmalıdır, yani imalatı esnasında enjeksiyon makinasından çıktıktan sonraki kirlilik giderilmiş olmalıdır. Çeşitli imalatçı firmaların ABS türlerine göre aşındırma işlemi bazı küçük farklılıklar gösterir, gaye ve metod aynıdır. Farklılık terkib ve banyo sıcaklığındadır. Aşındırma banyosunun terkibinde kromikasid ve sülfirik asid vardır. Sıcaklık 62-68 °C arasında değişir. Müddet 35 dakikadan 10-12 dakikaya kadardır. Genel bir bilgi için: 400 g/l CrO3, 400 g/l H2SO4, d:1.84 Aşındırmadaki amaç ABS terkibinde bulunan butadieni aşındırmaktır. Bu kimaysal aşındırmada, yüzeyin cam gibi olan düzgünlüğünü gözle görülemeyecek bir şekilde mikro aşındırmadır. Genel aşındırma kabı, içi kurşun kaplı bir kazandır. Terkibi hazırlarken önce yarıya kadar deiyonize su konulur, sülfürik asit yavaş yavaş ve cidardan katılır. Reaksiyon exetem olduğu için asidin tamamı katılmız, bilahare gerkeli kromik asit katılır ve devamlı karıştırılır. Haftada iki kez CrO3 ve H2SO4 analizi yapılmalıdır. Havalandırma "aspirasyon" şarttır. Banyo kazanının üst yan tarafında emiş kanalları olmalıdır. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanır. Nötrleme: Yıkama suyundaki kromikasidin (+6 değerinde kromun +3 değerinde) krombisülfide indirgenmesi yapılır. İzahı yukarıda yapılmıştır. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanlalıdır.

Nötrleme: %5'lik HCI çözeltisinde parçalar nötrlemeye tabi tutulur. Banyo kazanı PP, PE veya sert PVC olmalıdır. Çalışma normal temperatürde ve müddet takriben yarım dakikadır. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca çalkalanmalıdır.

Aktivasyon l (ön aktivasyon):
a- Terkip: 10 g/l SnCI 2, 40 g/l HCI konsantre, temperatür 20-25°C, müddet 1-2 dakika.
b- Terkip: 10 g/l PdCI 2, 40 g/l HCI konsantre, temperatür 20-25°C, müddet 1-2 dakika. Aktivasyon banyoları genellikle 80-150 lt arasında küçük miktarlarda hazırlanır. Pahalı ve hassas banyolardır ve sık sık değiştirilmeleri icabeder. Banyo kabı PP veya PPC olmalıdır. 100 litrelik bir aktivasyon banyosu hazırlamak için banyo kabına takriben 80 litre kadar deiyonize su konur, 4 litre konsantre HCI katılır ve iyice karıştırılır. Bilahare 1 kg teknik SnCI 2 azar azar eritilerek katılır ve sonra banyo 100 litreye tamamlanır. Burada aşınan yüzeyde "aşındırma işleminden sonra" bir kalay ve palladyum film tabakası oluşur. Deiyonize su ile yıkama, çalkalama: Bu yıkamada kesinlikle şehir suyu kullanılmamalıdır.

Aktivasyon ll (ikinci aktifleme): Terkip: 2.5-10.0 g/l AgNO3 10.0-20.0 g/l Amonyak Banyo kazanı PP veya PVC olmalıdır. Takriben 100 litre hazırlamak için banyo kabına takriben 80 litre deiyonize su alınır ve 400-500 gram gümüş nitrat eritilir. Şehir suyu kesinlikle kullanılmamalıdır. Bilahare 1.3/1.5 litra saf amonyak azar azar ve iyice karıştırılmak suretiyle ilave edilir ve 100 litreye tamamlanır. Müddet yarım bir dakikadır. Parça yüzeyinde bu defa, bir önceki aktivasyondan sonra iyon mübadelesi olur (metallerin elektriki gerilim sırasını hatırlayınız). Burada hidrojenin sağındaki ve solundaki elementlerin normal potansiyel farkından doğan farklı, bu defa yüzeyde gümüş tabakası oluşur. Hidrojen 0.02H+ Gümüş +0.80 Ag++ Kalay -0.14 Sn++ Artık parça tam anlamıyla iletken hale getirilmiştir.

Dolayısı ile bundan sonra akımsız bakır, şimdilerde tercih edilen akımsız nikel kaplama ile elektrolitik kaplamaya hazırlanır. Bundan 10-12 yıl öncesine kadar tatbik edilen metod akımsız bakır idi. Daha sonra akımsız nikel kaplamalar tatbik edilmeye başlandı. Bakırın terkedilmesine sebep, banyonun sık sık bozulması, devamlı filtrasyonu ve bilhassa bakırın devamlı çökmesi idi. Akımsız nikelde ise bu tür problemler yoktur.

Her iki metodun tatbikatı şöyledir:
a- Akımsız bakır kaplama terkibi: Terkip iki kısımdan oluşmaktadır.
1. Kısım 35 g/l göztaşı 50 g/l sudkostik 170 g/l senyet tuzu
2. Kısım 50 ml/l formaldehid

Çözeltiler ayrı ayrı kaplarda deiyonize su ile hazırlanır, çalışmaya başlanacağı zaman her iki kısımdan eşit miktarlarda alınır (1+1 oranında). Normal temperatürde, pH 10-11,5 arasında olacak şekilde ayarlanır ve çalışılır. Formaldehidden dolayı dibe devamlı bakır çökmekte ve banyo ömrü kısalmaktadır. Bundan dolayı bu metoddan vazgeçilmiştir, fakat piyasada halen bu metodla çalışan firmalar vardır. Fakat metod ekonomik değildir. Not: Yukarıda bahsedilen aktivasyondan sonra iki kez deiyonize su ile yıkama prosesi vardır. Konuyu dağıtmamak için, ilişkili olduğundan bir arada bahsettik. b- Akımsız nikel kaplama terkibi:

2. Aktivasyondan sonra 10 ve 11. sıralarda iki kez deiyonize su ile yıkanan parçalar, şu sıralarda revaçta olan akımsız nikel banyosunda kaplamaya tabi tutulur.

Değişik akımsız nikel terkibleri hakkında tatbik edilen reçeteler şunlardır:
A- Brenner-Riedel'e göre: 30 g/l NiCI2.6H2O 10 g/l NaH2 PO2 H2O sodyum-hipofosfit 35 g/l glikolasid pH değeri 4-6 (pH ayarı için NaOH çözeltisi kullanılmalıdır), çalışma temperatürü 90°C saatte 15 mikron kaplama yapar. Fakat ABS için 10-15 dakika yeterlidir. Banyo kabı PP, sert PVC olup yandan emişli, yani aspirasyon olmalıdır. Metalik olmayan özel PP filtreler kullanılmalıdır. Bonya kabı hiç olmazsa ayda bir başka bir kaba filtre edilerek, tüm iç yüzeyleri temizlenmelidir.

B- Dow'a göre: 10 g/l NiCI2.6H2O 20 g/l NaH2PO2.H2O 10 g/l Na3C6H5O7.5.1/2 H2O nacitrat 5 ml/%70'lik HF pH değeri 6.5 olmalıdır.

C- Kannigen'e göre: 20-23 g/l NiSO4.7H2O 20-30 g/l NaH2PO2.H2O 30-35 g/l kompleks teşkil edici tuz 2-4 g/l hızlandırıcı 2-4 mg/l stabilizatör 30-50 mg/l nemlendirici Temperatür 90-93°C, saatte 30 mikron nikel kaplama yapılabilinir.

İktisadi yıkama: Atımsız nikel banyolarında buharlaşmadan doğan su kaybı veya ilaç takviyelerinde bu su kullanılır. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanır.
Asidleme: %5 sülfürikasidle bir ön asidleme yapılmalıdır ki bundan sonra asidli bakır kaplama yapılacaktır. Bu elektrolitik yolla ve doğru akımla ilk kaplamadır.

Artık iletken olmayan ABS plastiği, yukarıda izah edilegelen işlemlerden sonra tamamen tam anlamıyla kaplamaya hazırdır. Asidli bakır kaplamadan sonra sırasıyla nikel, krom, istenilirse sarı (pirinç), altın ve gümüş kaplama yapılabilir. Ön asidlemenin sebebi ise, asidli bakır banyosu terkibinde H2S O4 bulunduğundan, yıkama sularından başka iyonların bakır banyosuna göçüne engel olmaktır. Asidli bakır kaplama: Genel olarak terkip: 250 g/l CuSO4.5H2O 35-50 g/l pür sülfürik asid "Merck" 4 g/l parlatıcı 50 mg/l iletkenlik tuzu Anod: %99.99 safiyette elektrolitik bakır lamadır. 10x200x600 anodlar, banyoya titan anod tutucuları ile asılmalıdır. Temperatür 20°C Akım kesafeti 1,2 V 5,8 A/dm2 olmalıdır. Banyoda malzeme hareketi sağlanmalıdır. Küçük parçalar trommellerde, büyük parçalar özel askılarda, her parçanın kendine mahsus özel askılarında asılmalıdır. Parçalar ortadaki hareketli baraya sıkıca tutturulmuş olmalıdır. Kaplama kalınlığı banyonun kesafeti (bomesi), akım kesafeti ve müddetle ilgili olduğundan, kaç mikron kaplama isteniyorsa ona göre tüm şartlar gerçekleştirilmelidir. ABS kaplamada 5-6 mikron büyük parçalarda 10 mikrona kadar çıkılmaktadır. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanır. Asidleme: %5 sülfürikasidle, amaç yukarıda belirtildiği gibi. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanır. Parlak nikel kaplama: 250-280 g/l NiSO4. 7H2O 30-50 g/l NiCI2.6H2O 40 g/l H3BO3 Temperatür 50-55°C pH değeri 4.2-4.8 Akım kesafeti 1,5 A/dm2 Anod %99.99 safiyette elektrolitik nikel anod "ince" Banyoda parçlaar hareket ettirilmelidir. İktisadi yıkama: Banyoda hem buharlaşmadan doğan su kaybını önlemek için hem de nikel banyosuna yapılacak ilaç ilavelerinde bu su kullanılmalıdır. Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanır.
Not: Bu tür yıkamaların devamlı akarsu ile olması tercih edilmelidir.

Aktifleme: %5 kromikasid çözeltisine 20-30 saniye kadar daldırılıp çıkarılma işlemi; zira bundan sonra parça krom kaplanacaktır. Tatbikatı çok seyrektir, bilgi edinilmesi için belirtiyorum. Şayet parçalar krom kaplanılmayacak ise, işlem burada bitmiş sayılır ve parçalar bolca yıkanır ve kurutulur. Veya başka bir kaplama türü; sarı (pirinç), altın veya kaplanacak ise nikelden sonra kaplamaya devam edilir.

Parlak krom kaplaması:
Genel olarak terbip: 250-280 g/l CrO3 2.5-2.8 "pür" H2SO4 "Merck" Temperatür 38-42°C Akım kesafeti 10-20 A/dm2 Müddet 3-4 dakikadır. Anod %7 kalay ihtiva eden kurşun anoddur. Bu banyoda H2SO4/CrO3 oranı 1/100 olmalıdır.
Banyonuzu analitik kontrolü haftada iki kez yapılmalıdır. İktisadi yıkama: Su ile yıkama, çalkalama: Parçalar normal temperatürdeki su içerisinde 1-2 dakika müddetle bolca yıkanır.

Kurutma: Yandan üflemeli kazanlarda parçalar 50°C sıcak hava ile kurutulmalıdır.

Son bilgiler:
1- Galvanoteknik'te (metal kaplamacılığında) ilk şart temizliktir.
2- Kullanılan su, banyolar için deiyonize su, yıkama suları şehir suyu olabilir.
3- Tesis yeri iyi seçilmelidir. Havalandırma, atık suların akışı ve tesisin dışında arıtma sisteminin çalıştırılması ve her an kontrolü gerekir.
4- Her kaplama banyosunun redresörleri ayrı olmalıdır.
5- Banyo kazanlarının dizilişi düz bir hat olabileceği gibi, yerin durumuna göre U dönüşümlü olabilir.
6- Zeminin kimyasal maddelere karşı dayanıklı olması sağlanmalıdır, zira asid vs.lerle beton aşınacağında, her sene yenilemek icabeder.
7- Tesiste çalışacak işçilerin eğitimi şarttır.

Paylas

Mesaj Gonder

  IP Bilgileriniz Kayıt Altına Alınmaktadır.

Bizimle Çalışın!

Hemen Arayın! 0212 495 71 36

Hizmetlerimizden sınırsız şekilde yararlanın!